МАНАС БААТЫРДЫН «ТУБАСА ТОЛУКТУК» РУХАНИЙ ТҮЗҮЛҮШҮ: ЖЕКЕ ИНСАНДЫК САПАТТАРДЫН КАЛЫПТАНЫШЫ
Ачкыч сөздөр:
Манас, героический эпос, врождённая целостность, национальный дух, субъектное сознание, символ, мудростьАннотация
«Манас» эпосу кыргыз элинин эң маанилүү маданий мурастарынын бири болуп саналат. Манас баатырдын образы жалаң гана аскердик чеберчиликти жана саясий акылмандыкты эмес, терең жана туруктуу руханий түзүлүштү да камтыйт. «Тубаса толуктук» түшүнүгү субъекттин ички бүтүндүгүн жана табигый руханий жетилгендигин баса белгилеген философиялык категория болуп эсептелет. Анын теориялык негиздери чыгыш философиясында, айрыкча буддизмдин аң-сезим жөнүндөгү окууларында кездешет.
Бул макалада тексттик талдоо жана теориялык изилдөө ыкмаларынын негизинде «тубаса толуктук» концепциясы аркылуу Манас баатырдын инсандык калыптанышы, миссиялык аң-сезими жана кагылышууларга болгон мамилеси каралат. Изилдөөнүн жүрүшүндө каармандын баш аламандык жана үзгүлтүксүз кризистер шартында руханий туруктуулугун жана баалуулук бүтүндүгүн кантип сактаганы системалуу талдоого алынат.
Жыйынтыгында Манастын баатырдыгы сырткы жетишкендиктерге гана эмес, ички жетилгендикке, өзүн-өзү аңдоого жана туруктуу руханий түзүлүшкө таянары аныкталат. Дал ушул сапат аны кыргыз элинин руханий символуна айландырган негизги факторлордун бири болуп саналат.
Шилтемелер
Асанканов А., Бекмухамедова Н. Акыны и манасчи – создате ли и хранители духовной культуры кыргызского народа. – Б.: Мурас, 1999. Ауэзов М. Киргизский героический эпос «Манас». Москва, 1961.
Ауэзов М. О времени возникновения эпоса «Манас». Энци клопедический феномен эпоса «Манас»: Сб. ст. об эпосе «Манас». – Б.: Гл. ред. КЭ, 1995.
Жирмунский В.Н. Народный героический эпос. – М.-Л., 1962.
Манас. Бишкек: Кыргыз ССР Илимдер академиясы, 1958.
Молдобаев И. «Манас» – историко-культурный памятник кыр гызов. – Б.: Кыргызстан, 1995.Саякбай Каралаев. Манас. Бишкек, 1984.
Радлов В. Образцы народной литературы северных тюркских племён. Энциклопедический феномен эпоса «Манас»: Сб. ст. об эпосе «Манас». – Б.: Гл. ред. КЭ, 1995.
Эралиев З. Первое историческое свидетельство об эпосе «Ма нас». Эпос «Манас» и эпическое наследие народов мира. Тезисы меж дународного научного симпозиума, посвященного 1000-летию эпоса «Манас». Б.: «Кыргызстан». 1995.
Юнусалиев Б. Киргизский героический эпос «Манас». Энци клопедический феномен эпоса «Манас»: Сб. ст. об эпосе «Манас». – Б.: Гл. ред. КЭ, 1995.
