КЫРГЫЗ ЭТНОЭТИКЕТИНДЕ КИЙИМ СИМВОЛДОРУНУН СОЦИАЛДЫК МААНИСИ
Ачкыч сөздөр:
ак калпак, ак элечек, Шамбала, Умай Эне, Кыдыр Ата, Манас, КаныкейАннотация
Макалада кийим маданияттын бир бөлүгү катары аныкталып, жеке сулуулукту калыптандыруучу декоративдик искусствонун бир түрү катары каралат. Автор ошондой эле кийимдин келип чыгышын жана анын тарыхтагы ордун изилдейт. Изилдөөдө кыргыз кийиминин символикалык маанисине жана өзгөчөлүктөрүнө терең талдоо жүргүзүлдү. Ар бир кийимдин мааниси, кыргыздын салттуу маданиятындагы баалуулугу аныкталды. Макалада эркектердин баш кийими болгон ак калпак жөн гана баш кийим эмес, тарыхыбыздын бир бөлүгү, кыргыз тоосунун бийиктигин, күзгүдөй аппак болуп, ой бийиктигин, жан дүйнө тазалыгын, элдин биримдигин чагылдырып турганы баса белгиленди. Аялдардын баш кийими, «ак элечек» же турмушка чыккан аялдын баш кийими (улуттук ак чалма) энеликтин ыйык символу болуп эсептелет. Андан сырткары кыргыз элинин улуттук кийимдери «Манас» эпосунда кеңири сүрөттөлгөн. Анда эркектердин көчмөн турмушуна ылайыктуу кийимдердин түрлөрү жана аскердик кийимдердин аталыштары баяндалат. Эпосто аялдардын кийимдеринин өзгөчөлүгү да талкууланат.
Шилтемелер
Аалиева Г.К., Аалиева Н.К., Аалиева Ш. К. Манасоведение. Учебное пособие. – Бишкек, 2014
Аалиева Ш.К., Эркинбеков К.Э., Сатыбалдиева Р.А. Этноэтикет кыргызов по эпосу «Манас». – Бишкек, 2023. – С.130
Бекбоев А. А. Тарыхый-улуттук баалуулуктар: тил, нарк жана иденттүүлүк Известия НАН КР -Б., 2024-№3
Бекбоев А.А. Нравственность как идеал: констатационный анализ И з в е с т и я НАН КР- Илим, № 2 (2025) С. 144-149
Бичурин Н. Я. Сведения о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. - T. I. - М.; Л.: Изд.-во АН СССР, 1950. - С. 352.
Информация по: Аалиева Г.К., Аалиева Н.К., Аалиева Ш. К. Манасоведение. Учебное пособие. – Бишкек, 2014
Каралаев С. Манас. - Инв. 536. 1. 139
Ниже предлагаются изображения мужских головных уборов в следующей последовательности: 1. Мужская шапка-неглиже. Италия. Мода 1675-1725 гг. Шелковый бархат, расшитый золотой металлической нитью; 2. Мужская праздничная шапка 18 века, шелковый бархат с золотой вышивкой. Музей Юдишес, Франкфурт на Майне; 3. Мужская шапка 1700-х годов Музей изобразительных искусств, Бостон; 4. Шапка Мономаха; 5. Ормон хан и его кызыл тебетей
Орозбаков С. Манас. IV. 90
Руденко С. И. Культура населения Горного Алтая. - M.: Изд-во АН СССР, 1953. - С.107
См.: Аалиева Г. К., Кыдыршаев З. Концепция духовного возрождения: Всевышний мой - Теңир, покровители мои – Кыдыр+Умай, разум мой – Манас. – Бишкек, 2019; Аалиева Г. К. Эзотерика в кыргызском фольклоре. – Бишкек: Изд-во УУЖ, 2019; Сапанов З. Кыдыр санжырасы. – Бишкек, 2016
См.: Рахманалиев Р. Империя тюрков. Тюркские народы в мировой истории с Х века до н.э по ХХ век н.э. Монография. – М.: Прогресс, 2002
