Кыргыз Республикасындагы кум кендеринин х имиялык курамы жана гранулометрия- сынын негизинде кремнеземдин тазалыгын алдын ала болжолдоо үчүн машиналык окуу (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2026)
Бул макалада Кыргызстандын ар кандай кендеринин (Таш-Кумыр, Сүлүктү, Озгур) кварц чийки затынын химиялык курамы менен гранулометриялык өзгөчөлүктөрүнүн техникалык кремнийдин тазалыгына тийгизген таасирин математикалык моделдөө ыкмалары жана машиналык окутуунун элементтери аркылуу изилденди. Жүргүзүлгөн элементтик анализ кендердин ортосунда олуттуу айырмачылыктар бар экенин көрсөттү: Таш-Кумыр кварцында SiO₂ үлүшү ~94,3 % түзсө, Сүлүктүдө ал 85 %дан ашпайт жана кошумча түрдө Al₂O₃ жана башка аралашмалардын деңгээли жогору. Иштелип чыккан модель аралашмалардын оксиддеринин (Al₂O₃, Fe₂O₃, MgO, CaO, K₂O) түз таасирин жана бөлүкчөлөрдүн өлчөмүнө болгон квадратикалык көз карандылыкты бириктирип, салмак коэффициенттерин машиналык окутуу алгоритмдеринин негизинде калибрлөө мүмкүнчүлүгүн берет. Моделдөө көрсөткөндөй, бөлүкчөлөрдүн оптималдуу өлчөмү (0,05 мм) эң жогорку тазалыкты камсыз кылат, ал эми четтөөлөр тазалыкты 2–5 % га төмөндөтөт. Прогноздук ийри сызыктар Таш-Көмүр кумунун артыкчылыгын ачып көрсөттү (тазалык 98 % га чейин). Алынган натыйжалар машиналык окутууну интеграциялоо аркылуу божомолдордун тактыгын жогорулатуунун жана кендерди негиздүү тандоонун мүмкүнчүлүгүн далилдейт.