Кыргызстандын кычкылданган күрөң көмүрүнөн жана табигый минералдардан жасалган байытылган органикалык гуминдүү жерсемирткич жана аны колдонуунун келечеги (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2026)
Бул изилдөөнүн актуалдуулугу активдүү функционалдык топтору бар табигый органикалык кошулмалар катары гуминдик заттардын жогорку агрономиялык баалуулугу менен аныкталат. Бул изилдөөнүн максаты кычкылданган күрөң көмүргө (лигнит), гумуска жана глауконитке негизделген органоминералдык жерсемирткичти өндүрүү ыкмасын иштеп чыгуу максатында Кыргызстандагы Кызыл-Токой кенинен алынган табигый минералдык глаукониттин касиеттерин изилдөө болгон. Бул иш чийки заттын (кычкылданган күрөңкөмүр (лигнит), органикалык калдыктардан алынган гумус жана глауконит) техникалык, химиялык жана физикалык мүнөздөмөлөрүн аныктоо боюнча изилдөөлөрдү камтыган. Кычкылданган күрөң көмүргө (лигнит), органикалык калдыктардан алынган гумуска жана глауконитке негизделген байытылган гуминдик органоминералдык жер семирткичти өндүрүүнүн натыйжалуулугу жана мүмкүнчүлүгү эксперименталдык түрдө аныкталган.Изилдөөдө гуминдик органоминералдык жер семирткичти өндүрүүнүн негизги процесстик параметрлери каралып, байытылган органоминералдык жер семирткичти колдонуунун мүмкүнчүлүгү талданган. Изилдөөдө гуминдик кислоталар көп компоненттүү жана гетерогендүү экени, алардын химиялык формуласы жана курамы боюнча өзгөрмөлүүлүгү менен мүнөздөлөрү аныкталган. Калифорниялык кызыл сөөлжандар (Eiseniafoetida) тарабынан иштетилген гумусту колдонуу менен алынган гумусту колдонуу, ошол эле учурда анны Кыргызстандагы Кызыл-Токой кенинен табылган табигый минералданалынган глауконит менен байытуу сунушталууда. Изилдөө ошондой эле лабораторияда алынган жер семирткич үлгүсү практикалык колдонуу үчүн зарыл болгон касиеттерге ээ экенин аныктады. Изилдөөнүн жыйынтыктары органикалык дыйканчылыкка инновациялык ыкмаларды иштепчыгуу жана ишке ашыруу үчүн практикалык жактан потенциалдуу мааниге ээ.