АЛАН ЛОМАКС: КАНСЫЗ СОГУШ МААЛЫНДАГЫ МАДАНИЙ ТЫНЧТЫКТЫ ЖАЙЫЛТУУЧУ (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2025)
Бул макалада америкалык этномузыколог жана фольклорист Алан Ломакстын (1915–2002) талаа иштери, илимий алмашуу жана эл аралык конференциялар аркылуу кансыз согуш учурунда Советтер Союзу менен байланышы каралат. Маданият жана музыка аркылуу тынчтыкты орнотуунун жалындуу жактоочусу болгон Ломакс маданий салттар улуттардын өз ара түшүнүшүүсүнө өбөлгө болот деп эсептеген. Элдик музыканы жаздыруу жана америкалык блюз менен фолкту жандандыруу кыймылдарындагы ролу менен белгилүү болгон Ломакс, маданият айдыңындагы музыкалык стилдерди талдоо үчүн Cantometrics (Кантометрика) системасын иштеп чыккан. Анын чыгармачылыгы «маданий теңчиликке» — түрдүү музыкалык салттарды таанууга жана сактоого басым жасаган. Ломакс СССРге биринчи жолу 1964-жылы Москвада өткөн Эл аралык антропологиялык жана этнологиялык конгресске барып, иштерин 1987-1989-жылдары да улаган. Ал Анна Руднева жана Эмина Эльдарова сыяктуу советтик этномузыкологдор менен кызматташып, татар, өзбек, казак, грузин, азербайжан жана башка элдердин музыкасын чогулткан. Анын жазгандары жана басылмалары америкалык аудиторияны СССРдеги орустан башка элдердин музыкалык бай салттары менен тааныштырып, алардын ар түрдүү жана кооз маданияттарын баалоого үндөдү. Ломакстын Советтер Союзундагы иши музыканы маданий жана саясий ажырымдардын көпүрөсү катары пайдалануу боюнча анын көз карашынын натыйжасы болгон. Алан Ломакс менен Эмина Алдарованын архивдерин колдонуу менен, бул эмгекте анын 1964-жылдагы иш сапарына басым жасоо менен анын Советтер Союзунда жасаган ишмердүүлүгүнө сереп берилет.