КЫРГЫЗДАРДАГЫ ЧИЙ ЧЫРМОО ӨНӨРҮ ЖАНА САЛТТУУ БУЮМДАР (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2025)
Чарбанын жаңы формаларына өтүүгө байланыштуу, кол өнөрчүлүктүн тиричиликтеги ролу да өзгөрүлө баштады. Бирок кылымдардан бери муундан муунга, атадан уулга, энесинен кызына өтүп келе жаткан кыргыздардын кол өнөрчүлүкүнүн негизги салттары сакталды. Мындай кыргыз уздарынын колунан жаралган кооздуктардын бири чийден жасалган буюмдар. Чийден жасалуучу жасалгаларына кетчү материалдардын эң негизгиси бул чий. Кыргызстандын дээрлик баардык аймактарында өсөт. Чий суусу аз, кургакчыл, жарым чөлдөрдө өскөн өсүмдүк. Чий кыян түшчү тоолордун этегине, коктулардын ичине өсөт. Көчмөндөрдүн, анын ичинде кыргыздардын көчмөн чарба жүргүзгөн мезгилиндеги негизги турак-жайы боз үйдүн ички жасалгаларынын негизгиси чий жасалгалары, кол өнөрчүлүктүн эн сонун үлгүсү. Боз үйдүн чий жасалгаларына канат чий, чыгдан, эшик чий, чыгдан чий жана төтөгө кирет. Негизинен боз үйдүн чий жасалгалары аты аталып тургандай чий өсүмдүгүнөн жасалат.