Топурак катмарынын пестициддер менен булгануусу, көйгөйлөрү жана аны чечүүнүн жолдору (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2024)
Бул эмгекте пестициддердин таасири астында айлана-чөйрөдө болуп жаткан процесстер изилдөөнүн объектилери болгон. Иштин максаты – кыртыштын катмарында жана жер үстүндөгү сууларда мониторинг жүргүзүү үчүн пестициддердин артыкчылыктуу тизмесин түзүү үчүн заманбап изилдөөлөрдүн негизинде пестициддерди колдонуунун экологиялык коркунучуна баа берүү.Максатыбызга жетүү үчүн биз төмөнкү ыкмаларды колдондук: талаа иштеринин эксперименттери, математикалык моделдөө, Eisenia foetida сөөлжандарына пестициддердин уулуулугун аныктоонун лабораториялык ыкмасы. Биз сунуш кылган экологиялык тобокелдикти баалоо системасы үч этаптан турат.Биринчи этап: суудагы организмдер жана сөөл-жандар үчүн пестициддин курч-өнөкөт уулуулугунун тобокелдиктерин эсептөө. Экинчи этап: тирүү организмдердин ткандарында биоаккумуляцияны эсепке алуу менен пестицидди колдонуунун жалпы тобокелдигин эсептөө жана пестициддердин - айлана-чөйрөнү булгоочу заттардын рейтингин түзүү. Үчүнчү этап: топурактагы жана жер үстүндөгү суулардагы пестициддердин рейтингине мониторинг жүргүзүү.