Өзбекстандын кыргыздары (Фергана өрөөнү), алардын локализациясы жана уруулук курамы. XX кылымдын аягы (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2024)
Илимий макалада Кыргызстандын аймагынан сырткары, Өзбекстан Республикасында жашаган кыргыздар тууралуу маалыматтар каралат. Макалада алардын локализациясы, кыргыздардын Фергана өрөөнүндө жайылып, отурукташуу ареалдары, уруулук курамы, материалдык жана руханий маданияты иликтенет. Учурда көз карандысыз Мамлекеттердин (Кыргызстан, Өзбекстан, Тажикстан) карамагындагы Фергана өрөөнү илгертен бери «Алтын өрөөн» деген кошумча ат менен белгилүү. Кыргыздардын жана кыргыз этносунун тарыхы, маданияты, тили жана башка өзгөчөлүктөрү Фергана өрөөнүнүн калкы, маданияты менен тыгыз байланышта. Фергана өрөөнүндө, тоо этектеринде жана тоолуу жерлеринде байыртадан бери кыргыздар жашап келгени белгилүү. Кээ бир тарыхый булактар жана изилдөөчүлөрдүн эмгектери кыргыздар Фергана өрөөнүн жана ага жакын райондорду б.з. X-XI кк. үй-кыштагында байырлашканын айгинелейт. Кыргыздар илгертен Фергана өрөөнүндө жана анын тоо этектеринде жашагандыгын белгилей кетүү зарыл. Буга тарыхый булактар менен катар аймакта калк жыш отурукташкан кыргыз урууларынын жана урууларынын аталыштарына (этнотопонимдерине) байланыштуу топонимикалык аталыштар мисал боло алат. Жалпысынан, ушул кезге чейин Өзбекстанда жашаган кыргыздардын этникалык тарыхы, этногенези, этникалык маданияты, тили, материалдык жана руханий маданияты боюнча комплекстүү изилдөөлөр жүргүзүлгөн эмес. Талдоо үчүн Фергана өрөөнүндөгү кыргыздардын саны жана отурукташуусу жөнүндөгү илимий, илимий-статистикалык материалдар колдонулган. Кыргыз элинин башка түрк тилдүү элдер менен этномаданий байланыштары да изилденген.