Түрк каганатындагы салттуу дүйнөтааным жана диний идеология (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2024)
VII кылымда Орто Азияда пайда болгон түрк мамлекетинин тарыхындагы диний идеологиянын ошол мамлекеттердеги маңызын аныктап, баа берүү даректүү маалыматтардын жоктугуна байланыштуу татаал маселе чечилбеген бойдон калууда. Жалпы бир этникалык текке, чарбалык-экономикалык типке эгедер тайпаларды бириктирип, өз мамлекеттерин курган түрктөрдүн ошол кездеги жагымдуу саясий жагдайга карабастан салыштырмалуу аз гана убакыттын ичинде кайта ыдырап, бытыранды болуп кетүүсүндөгү диний факторлордун таасирин аныктоо али күнгө бүдөмүк бойдон келе жатат.Изилдөөчүлөр негизинен көчмөндөр мемлекетинин саясий кризиске дуушарануусун, орто кылымдагы мамлекеттердин начарлоосунунун негизги себептерине каганат ичиндеги саясий келишпестиктер, чарбалык-экономикалык салттуулуктун кыйрашы жана коңшу өлкөлөр тарабынан ички конфликттерди жаратууга багытталган араздаштыруу аракеттери менен байланыштырат. Тек, кээ бир изилдөөчүлөр түрктөр курган мамлекеттердин начарлашы менен жаңы түргө ээ болуп өзгөрүшүнө ошол мамлекеттердеги рухий процесстер себеп болгон деп эсептешет. Макаланын алдына койгон максаты дагы соңку себептин мыйзамченемдүү жактары менен ийгиликтерин ачуу болгондуктан Биринчи Түрк каганатынын түптөлүшү менен кулашындагы түрктөрдүн диний идеологиясына тирек болгон салттуу дүйнөтаанымынын өр карай өсүү өзгөчөлүктөрү менен рухий өзгөрүштөрүнүн ордун иликтөөгө арналат.