(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2026)
Макалада Кыргызстандын дарыяларынын жайылмаларында жана нуктарында кум-шагыл аралашмасын (КША) казып алууга геоэкологиялык мониторинг уюштуруунун методикалык негиздери каралган. Изилдөөнүн актуалдуулугу каналдын деформациясын, жээктердин эрозиясын жана экосистемалардын деградациясын пайда кылган антропогендик таасирдин күчөшү менен шартталган. Жерди аралыктан зонддоонун, геомаалыматтык системалардын (ГИС), натуралык гидрологиялык изилдөөлөрдүн жана биоиндикациянын айкалышына негизделген байкоолордун комплекстүү методикасы сунушталган. КША казып алуунун кесепеттерин баалоонун объективдүүлүгүн жана системалуулугун камсыз кылуучу мониторингдин этаптары жана принциптери иштелип чыкты. Сунушталган индикаторлордун комплекси морфометриялык, гидрохимиялык жана биологиялык параметрлерди камтуу менен бирге геоэкологиялык тобокелдиктерди азайтууга өбөлгө түзөт. Изилдөөнүн жыйынтыктарын ишке ашыруу аркылуу мониторинг жүргүзүү үчүн регионалдык ГИС-платформа түзүлөт жана бул Кыргызстандын тоолуу аймактарында жаратылышты туруктуу жана коопсуз пайдаланууну камсыздайт.