(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2026)
Айыл чарба секторунун санариптешүүсү жана азык-түлүк продукциясынын сапатына болгон талаптардын өсүшү шартында малды идентификациялоонун инновациялык технологияларын киргизүү өзгөчө мааниге ээ болууда. Бул ыкмалар эсепке алуунун, селекциялык-племендик иштердин жана ветеринардык көзөмөлдүн натыйжалуулугун жогорулатууга мүмкүндүк берет. Ири мүйүздүү малды белгилөөнүн салттуу ыкмалары (клейм коюу кулак тагыч, радиожыштык идентификаторлору) бир катар кемчиликтерге ээ, анын ичинде идентификаторлорду жоготуу же жасалмалоо коркунучу, малга стресс факторлорунун тийгизген таасири жана олуттуу эксплуатациялык чыгымдар. Ушуга байланыштуу келечектүү багыт катары уникалдуу морфологиялык белгилерди талдоого негизделген биометрикалык технологияларды колдонуу саналат. Изилдөөнүн максаты ири мүйүздүү малды мурун күзгүсүнүн өзгөчө үлгүлөрү аркылуу биометрикалык идентификациялоонун экономикалык натыйжалуулугун баалоо жана бул ыкманы салттуу эсепке алуу ыкмалары менен салыштыруу болду. Методологиялык негиз мурун күзгүсүнүн сүрөттөрүн чогултуу жана санариптик иштеп чыгуу, компьютердик көрүү алгоритмдерин жана сүрөттөлүштөрдү таанууда колдонулуучу свертмө нейрондук тармактарды пайдалануу, ошондой эле киргизүү чыгымдары, идентификациянын тактыгы жана уюштуруучулук натыйжалуулугу эске алынган экономикалык талдоону камтыды. Натыйжалар көрсөткөндөй, биометрикалык идентификация орточо чыгымдар менен максималдуу тактык деңгээлин (98%) жана уюштуруучулук натыйжалуулугунун жогорку көрсөткүчтөрүн камсыз кылып, салттуу ыкмалардан олуттуу айырмаланып турат. Бул технологияны колдонуу маркировкалоочу каражаттарды тейлөөгө кеткен чыгымдарды азайтууга, малды алмаштыруу же уурдоо коркунучун төмөндөтүүгө жана эсепке алуунун ачыктыгын жогорулатууга өбөлгө түзөт. Изилдөөнүн практикалык мааниси – мурун күзгүсүнүн үлгүлөрүнө негизделген биометрикалык идентификация өндүрүш процесстерин оптималдаштырууга гана эмес, ошондой эле фермердик чарбалардын ички жана тышкы рыноктогу атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатууга, мал чарбачылыгынын туруктуу өнүгүшүн камсыз кылууга багытталган.