(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2025)
Философиялык көз караштан алганда, «Манас» эпосун өзгөчө метафизикалык «код» катары кароого болот. Ал түбөлүктүктүн, руханий бийиктикке көтөрүлүүнүн жана адамдын космостук ритмдер менен шайкештешүүсүнүн идеясын чагылдырат. Манас-Айкөл ички гармониянын абалын символдоштурат, анда баатырдык жөн гана дене күчү менен чектелбестен, руханий кызмат кылуунун, космостук тартипке ылайык аракеттенүүгө даярдыктын көрүнүшү катары ачылат. Айкөл Манас түбөлүктүү космостук рухтун символу болуп, адамзатты өткөөл кумарлар менен жердеги түйшүктөрдөн бийик көтөргөн күчтүн чагылышы катары кабылданат. Анын маңызы хронологияда же материалдык иштерде эмес, адам дүйнөсүн асман тартиби менен бириктирген ыйык энергияда жатат. Дал ушунда «Манас» эпосунун чыныгы улуулугу камтылган: бул жөн гана баатыр тууралуу баяндоо эмес, материалдык дүйнөнүн чектөөлөрүнөн руханий көтөрүлүүнү жана чексиздикти философиялык моделдөө болуп саналат. Мындан тышкары, эпосту «коллективдик нооэтикалык ой жүгүртүүнүн» формасы катары чечмелөөгө болот. Бул формада баатырдын образы улуттук өзүн-өзү аңдоонун гана эмес,жогорку баалуулуктарга жана руханий синтезге умтулган жалпы адамзаттык идеалдын да символу болуп чыгат. Манас — бул жердеги эле «Титан» эмес, «Асмандын жана Жердин ортосундагы Тирөөч», хаос менен гармониянын, тарых менен түбөлүктүүлүктүн ортосундагы тең салмакты кармаган фигура.