(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2025)
ЮНЕСКО тарабынан коргоого алынган материалдык эмес маданий мурас объекттери оозеки жана профессионалдык музыкалык искусствонун өкүлдөрүнүн көңүлүн буруп, аларды сактоонун актуалдуу көйгөйлөрү көптөгөн мамлекеттердин, анын ичинде Кыргызстандын мамлекеттик маданият саясатынын күн тартибинде турат. Бул макаланын предмети 2005-жылдан бери (Ага Хандын Музыкалык Программасы тарабынан түзүлгөн) Республикалык «Устатшакирт» борбору ишке ашырып келе жаткан байыркы кыргыз музыкалык аспабы темир ооз комуз боюнча билим берүүнүн салттуу формасын сактоо жана өнүктүрүүнүн орчундуу маселелери болуп саналат. Билдирүүнүн темасы – кыргыз темир ооз комуз кагуу өнөрүнүн салттуу оозеки жана профессионалдык формаларын сактоо жана өнүктүрүү маселеси. Иштин максаты – темир комуз өнөрүндө окутуунун жана аткаруучулук салттарынын оозеки формаларын калыбына келтирүү процессин баяндоо, ал азыркы учурда реституциялык өзгөчөлүктөргө ээ болуп жатат, анткени, чындыгында, ал салттын социалдык-маданий базасынын көп жылдык бузулушунун натыйжаларынын ордун толтурат, маданий мурастын мүмкүн болуучу жоготууларына бөгөт коёт жана музыкалык же профессионалдык искусствонун бүтүндөй кырылышына каршы аракеттенет. Изилдөөнүн жыйынтыгы көрсөткөндөй, «Устатшакирт» борбору музыкалык жана театралдык искусство тармагындагы оозеки-кесиптик салтты колдоо, ошондой эле кыргыздын салттуу музыкалык аспаптарын жасоо боюнча ийгиликтүү долбоорлорду ишке ашырып жатат. Коңшу Борбор Азия өлкөлөрүнүн ичинен кыргыз теоретиктери жана практиктери тарабынан ишке ашырылып жаткан темир ооз комуз кагууну оозеки үйрөтүүнү кайра баштоонун узак мөөнөттүү максаттуу программасы Якутиянын 20-сынагында дүйнөнүн эң мыкты тогуз виртуозунун бири катары таанылган Кутманалы Султанбеков баш болгон көрүнүктүү темир жана жыгач ооз комузчулардын эл аралык жетишкендиктерин эске алуу менен өзгөчө кызыгууну туудурат. Профессионал темир/жыгач ооз комуз аткаруучуларына, устаттарга, ошондой эле кыргыздын салттуу музыкалык искусствосун сүйүүчүлөргө арналган. Корутундуларда жеке энтузиасттардын жигердүү ишмердүүлүгүнүн аркасында темир комуз өнөрүнүн оозеки формаларын калыбына келтирүү процесси өз максатына жетип, ошондой эле бүтүндөй кыргыз музыкалык искусствосун эл аралык маданий мейкиндикте таанытууга салым кошуп жатканы айтылат. Ошол эле учурда улуттук өзгөчөлүктү коргоонун эң маанилүү маселелери бул демилгелерди зарыл жана жетиштүү каржылоо менен мамлекеттик деңгээлде колдоону талап кылат.