(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2025)
Бул макалада түрк дүйнөсүнүн салттуу музыкасына байланыштуу тарыхый аудио жазмаларды сактоо, изилдөө жана аларды илимий жана маданий жүгүртүүгө кайрадан киргизүү маселелери каралат. XX кылымдын башында европалык изилдөөчүлөр тарабынан жазылып алынган бул фонографиялык материалдар зор маданий, тарыхый жана илимий баалуулукка ээ. Учурда алар Вена, Берлин, Париж, Будапешт жана Санкт-Петербург сыяктуу алдыңкы европалык фонограмма архивдеринде сакталууда, бирок көпчүлүгү илимий жактан жетиштүү деңгээлде изилденген эмес жана алар тиешелүү коомчулуктарга жеткиликтүү эмес. Айрыкча маанилүү болуп саналган материалдар — бул 1902–1944-жылдар аралыгында жазылган талаа жана согуш туткундарынын лагерлериндеги жазуулар, алар түрк тилдүү элдердин тарыхый татаал жана этикалык жактан сезимтал шарттардагы үн материалдарын камтыйт. ICTMD–TURKSOY демилгеси менен ишке ашырылып жаткан Түрк дүйнөсүнүн фонограмма архиви долбоорунун алкагында жүргүзүлгөн акыркы изилдөөлөрдүн негизинде, бул макалада көп тилдүү архивдик маалыматтарды салыштыруу, аткаруучуларды аныктоо жана метамаалыматтарды талдоо методологиясы баяндалат. Ошондой эле материалдарды санариптештирүү, илимий интерпретациялоо жана заманбап академиялык жана маданий чөйрөгө интеграциялоо боюнча азыркы аракеттер талкууланат. Бул иш түрк дүйнөсүнүн маданий эстелигин сактоого, тарыхый адилеттүүлүктү калыбына келтирүүгө жана маданий эстутумун жандандырууга салым кошот.