(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2025)
Мен өзүмдүн баяндамамда венгер элдик музыкасын изилдөө, окутуу жана архивдештирүүдөгү негизги кадамдарды кыскача айтып берем. Албетте, венгер элдик музыкасына арналган жүздөгөн изилдөөлөрдү жана китептерди эске алганда, бул макалада кыскача баяндама гана жасоого мүмкүн.Биринчи бөлүмдө биз 20-кылымдын башында белгилүү болгон Бела Барток менен Золтан Кодайдын эмгектеринен баштап, акыркы жылдардагы жана бүгүнкү күндөгү маанилүү окумуштуулары жана алардын эмгектери менен таанышабыз. Андан ары элдик музыкалык жыйнактардын тарыхын, анын ичинде ноталоо, системдештирүү, типология, салыштыруу этаптарын көрсөтөм. Коңшу элдердин жана тектеш маданияттардын элдик музыкасын изилдөөнү салыштырып, алар венгер элдик музыка изилдөөлөрүн кандай байытканын сүрөттөп берем. Мен Европанын элдик музыка каталогу жөнүндө кыскача маалыматты, эң маанилүү кыскача эмгектерди тизмектеп, түрк элдик музыкасынын изилдөө тарыхын жана анын венгер элдик музыкасы менен байланышын өзүнчө талкуулайм. Экинчи бөлүмдө венгер элинин музыкалык билим берүүсү кыскача баяндалат. Бул жерде «бий үйүнүн кыймылы» да белгиленет, анткени ал билим берүүнүн өнүгүшүнө олуттуу таасирин тийгизген. Мен венгердик элдик музыкалык билим берүүнүн бүгүнкү күнгө чейин кандайча өнүгүп, ышкыбоздук деңгээлден башталгыч жана орто деңгээлге чейин өсүп, дүйнөгө таанымал Ференц Лист атындагы музыка академиясында комплекстүү окуудан өткөнүн көрсөтүп берем. Жыйынтыктоочу бөлүмдө ХУН-РЕН музыка таануу институтуна жана венгер этнографиялык музейине көңүл бурулуп, элдик музыкалык жазууларды архивдөө маселеси талкууланат. Көптөгөн жазуулар эки институттун тең веб-сайттарында окуу үчүн жеткиликтүү, бирок алар венгр тилинде гана бар. Акырында мен үч тилдүү веб-сайтымды (www.zti.hu/sipos) көрсөтө кетейин, анда түрк элдик музыкасын салыштырып изилдөөгө багытталган жана көптөгөн видеоматериалдар, китептер, электрондук китептер жана макалалар камтылган.