(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2024)
Жүздөрдүн пайда болушу жана анын максаты — казакстандык тарыхнааманын өзөктүү маселелеринин бири. Казак калкынын тарыхын изилдөөнүн методологиялык ыкмаларынын олуттуу өзгөрүүсүнө карабастан, кайчы пикирлер али күнчө сакталып келет. Жүздөр казак калкынын коомдук-саясий уюмунун нукура формасы болду. Жүздөрдүн пайда болуу мезгили, алардын пайда болуу себептери жана жалпы пикирдин ички түзүлүшү тууралу окумуштуулардын орток пикири жок. Казакстандык тарыхнаамада жүздөргө бир туташ казак улутунун ажырагыс бөлүгү жана салт боюнча бекитилген өз территорияларын мекендеген тайпалардын бирикмелери катары таанылды. Алтын Ордодогу диний-руханий процесстердин натыйжасында, кийин Казак хандыгында мамлекет менен уруулардын үч бөлүккө бөлүнүүсү акырындап диний-руханий сыпатка ээ болду. Уруулук уюмдар менен жүздөргө кайта курулгандан кийин генеалогиялык байланыштар менен жүз жүйөсү (системасы) бийлик менен идеологиялык алака-катыштар салаасында маңыздуу ролду аткарды. Казак бийлери казактын биртутумда турган этностук топ катары уюштурулушу менен биргелешкен иш-аракеттин тартибин иретке салды. Бул негизинен көчмөн экономиканын турмуш-тиричилик багыты менен катар, рухий-идеологиялык зарылдык менен дагы түшүндүрүлдү. Ошондуктан генеалогиялык туугандык жана жүздөрдүн системасы көчмөн коом турмушунда идеялык жактан жөнгө салуучу маанилүү милдетти дагы аркалады.