(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2024)
Боз үй - Борбордук Орто Азия талааларында жашаган байыркы көчмөн эледердин негизги турак-жайы. Алардын ичинен түрк жана монгол элдери жашаган турак-жай жеңил жана ыңгайлуу келип, көчүп-конууга ылайыкталып, суукта жылуулугу, ысыкта салкындыгы менен айырмаланган. Б.з. I миң жылдыктын орто чендеринде түрк (кыргыз) көчмөндөрү тарабынан ал үйлөрдүн негизине эң чоң өзгөртүүлөр киргизилген. Кыргыздар жашоо-шартына ылайык боз үйдүн жүктөмө түрүн кабыл алышкан. Алачыктардын көчүрүп жүрүүгө ылайыктуу түрлөрүнүн андан аркы өнүктүрүлгөн түспөлү катары каралат. Боз үй өзүнүн жашоого ыңгайлуулугу жагынан көчмөндөрдүн керектөөлөрүн толук канааттандырган. Боз үйдү үй-бүлө мүчөлөрү бир саатын ичинде куруп, орното алышкан. Боз үй төөгө, атка жана автомашинага ыкчам жана ыңгайлуу жүктөлөт, чечилет. Көчүүгө жеңил, каалаган жайга тигүүгө ылайыкташкан, жаан суусун тез агызган, табияттын ар кандай таасирине чыдамдуу. Үйдүн түндүгү аркылуу жарык кирет, очокту колдонууга ыңгайлуу. Казак боз үйү кыргыздыкынан жапыздыгы менен айырмаланат. Монгол, бурят жана тувалардын боз үйлөрү ууктары түз жасалгандыктан андан да жапыз көрүнөт. Кыргыздын боз үйү чыгышты каратып курулат. Төр - үйдүн эшикке карамакаршы тушу. Анда жүк жыйылып, конок күтүлүп, адамдар жаткан. Эпчи жак - боз үйдүн кире беришиндеги оң тарабы. Эр жагы - үйдүн сол тарабы. Улага - үйдүн кире бериши.