(untitled) (КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН КАБАРЛАРЫ, 2022)
20–22 жаштагы жапыз тоолуу жерлерде жашаган 27 эркек киши каралып, алар үч жолу: жапыз тоолуу жерде бийик тоого көчкөндөн кийин жана кайра адаптациялоо процессинде текшерүүдөн өткөн. Корреляциялык ритмограммалар (КРГ) талданды Бийик тоолуу жердин шарттарында болуунун биринчи жумасында аларда корреляциялык ритмограммалардын (КРГ) төрт түрү бар экени белгиленди: I типтеги (нормотоникалуу) адамдар үчүн бир кыйла жогору функциялык резерви бар организмдин абалы мүнөздүү; II типтеги (симпатико-тоникалык) адамдар үчүн симпатоадреналдык системанын активдүүлүгүнүн ар кандай даражасы бар; III типтеги адамдар үчүн экстрасистоланын көрүнүшү мүнөздүү; IV типтеги адамдар кардиоинтервалдардын ортосундагы корреляциялык көз карандылыктын жоктугу менен мүнөздөлөт. Жапыз жана бийик тоолордо КРГдын түрлөрүн салыштырып талдоодо анын динамикасынын үч түрү аныкталган: оң – экинчи типтеги КРГ биринчи түргө өтүшү менен; терс – биринчи типтеги КРГ экинчи, үчүнчү же төртүнчү түргө өтүүдө жана нейтралдуу – КРГ түрү өзгөрүүсүз калат.Оң динамика бийик тоолордун организмге жагымдуу таасирин көрсөтөт. Терс динамика адаптациянын өзгөчө фазасын, же бул адамдардын берилген бийиктикке ыңгайлаша албагандыгын көрсөтөт, анткени бул бийиктик алардын бийиктик босого чегинен кыйла ашып кетет.