ГЛОБАЛДЫК ЭНЕРГЕТИКАЛЫК ӨТҮҮНҮН АЛКАГЫНДА СУУТЕК ЭНЕРГЕТИКАСЫН ӨНҮКТҮРҮҮНҮН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
Ачкыч сөздөр:
водородная энергетика, возобновляемые источники энергии, устойчивое развитие, международное сотрудничество, экологическая политикаАннотация
Казыркы глобалдуу энергетика секторундагы өзгөрүүлөр — көмүртек чыгарууну азайтуу, туруктуу өнүктүрүү максаттарын ишке ашыруу жана энергетикалык коопсуздукту камсыздоо талаптарынан улам — гидроген энергетикасы сыяктуу кайра жаралуучу энергия булактарына активдүү өтүүнү шарттайт. Бул процесстер эл аралык экономикалык жана саясий күчтөрдү кайра бөлүштүрүүгө, жаңыланган технологияларга өнөктөштүк түзүүгө жана энергетикалык коопсуздукту камсыздоонун жаңы көз караштарын өнүктүрүүгө алып келет. Гидроген энергетикасынын өнүгүшүндөгү өзгөрүүлөрдү талдоо анын учурдагы дүйнөлүк саясатка тийгизген таасирин — көмүртекти азайтуу, технологиялык альянстарды түзүү жана мамлекеттер аралык өз ара аракеттешүүнү бекемдөө — баалоого жардам берет. Ошондуктан альтернативдүү энергия булактары, климаттын өзгөрүшүнө, ресурстардын түгөнүүсүнө жана эл аралык атаандаштык күчөп жаткан учурда, саясий талкуулардын маанилүү элементине айланууда. Кайра жаралуучу энергияларга өтүү бүгүнкү күндө көптөгөн өлкөлөр үчүн артыкчылык болуп эсептелет. Энергетикалык трансформациялар тарыхы көр сөтүп тургандай, бир энергия булагынан экинчи энергия булагына өтүү ар дайым экономикалык, геосаясий жана эл аралык мамилелер системасында олуттуу өзгөрүүлөрдү алып келген. Мисалы, XX кылымда көмүрдөн мунайга өтүү жер-жаһаттагы көмүртектүү экспорттоочу өлкөлөрдүн таасирин күчөттү. Азыркы учурдагы кайра жаралуучу энергияларга өтүү глобалдуу таасирди инновациялык өнүгүүлөргө жана технологиялык чечимдерге басым жасаган мамлекеттердин пайдасына кайра бөлүштүрүүдө. Бул процесс олуттуу инвестицияларды жана социалдык адаптацияны талап кылат, бирок туруктуу өнүгүү таасирдүү мүмкүнчүлүктөр жана экологиялык жактан туура келечекке жол ачат.
Шилтемелер
Смил, В. (2023). Энергия и цивилизация: от первобытности до наших дней. Бомбора. 480 с. ISBN 978-5-04-184276-5.
Ловинс Э. (2021). Переосмысляя огонь: Смелые бизнес-решения для новой энергетической эры. Chelsea Green Publishing. 334 с. ISBN 978-1-60358-538-5.
Клэр М. Т. (2019). Ресурсные войны: новый ландшафт глобальных конфликтов. St.Martin’s Press, 336 с. ISBN 978-0-8050-5575-7.
Международное энергетическое агентство (МЭА) (2023). Перспективы мировой энергетики 2023. Специальные отчёты WEO. URL: https://surl.li/zbiben, Международное энергетическое агентство (МЭА). (2019). Отчет: Будущее водорода: использование возможностей сегодняшнего дня. Лицензия CC BY 4.0. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://surl.li/eteids. (дата обращения: 11.06.2025)
Шестой оценочный доклад МГЭИК, Рабочая группа III: Смягчение изменения климата (IPCC) (2022). Изменение климата 2022: Смягчение изменения климата. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://surl.li/nthjvl. (дата обращения: 20.06.2025)
Броквей, П. Е., Тейлор, П. Г., Норман, Дж. Б., Хойн, М. К., & Маршалл, З. (2024). Оценка энергоотдачи на стадии использования для ископаемых видов топлива и ее последствия для систем возобновляемой энергетики. Nature Energy, декабрь 2024. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://surl.li/axpmmn. (дата обращения: 03.07.2025)
Energy Policy (2023). Статьи и выпуски из международного рецензируемого журнала политических, экономических, планировочных, экологических и социальных аспектов энергетики. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://surl.li/oansrz. (дата обращения: 17.07.2025)
Международное агентство по возобновляемым источникам энергии (IRENA). Публикации. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://surl.li/rlnwrn. (дата обращения: 14.08.2025)
Global Energy Monitor. Создание открытого руководства по мировой энергетической системе. Проекты. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://surl.li/wrhdus. (дата обращения: 26.08.2025)
Ергин, Д. (2022). Нелегкий путь к чистой энергетике. Международный валютный фонд: финансы и развитие. Декабрь 2022 года. Доступно по ссылке: https://surl.li/fdhrzk. (дата обращения: 02.09.2025)
Пахоменко, Е. С. (2024). Методический подход к принятию управленческих решений по проектам внедрения и эксплуатации ВИЭ. Экономика, предпринимательство и право, 14(6), 2997-3018 DOI 10.18334/epp. 14.6.121065
