БИОФИЛОСОФИЯ: МЕТОДОЛОГИЯЛЫК ӨҢҮТ ЖАНА БЕЙТАБИЙ (ЖАСАЛМА) ИНТЕЛЛЕКТТИН ЧАКЫРЫКТАРЫ
Ачкыч сөздөр:
биофилософия, онтология жизни, методология науки, искусственный интеллект, алгоритмическая рациональность, вычислительный редукционизм, эмерджентность, системность, воплощённость, ответственность, биоэтика, предел алгоритмаАннотация
Макалада биофилософия санариптик доордогу илимий билимдин өзгөрүшү шартында жашоонун онтологиясын, илим философиясын жана биоэтиканы бириктирген интегративдүү илимий-философиялык багыт катары каралат. Биофилософиянын онтологиялык негиздери редукционизмди сынга алуу, системалуу мамиле жана эмердженттүүлүк принциби, ошондой эле жашоонун тарыхый жана процессуалдык мүнөзү аркылуу негизделет. Диалектикалык принципке, дисциплиналар аралык синтезге, феноменологиялык өлчөмгө жана нормативдик-этикалык компонентке таянган методологиялык модель сунушталат. Өзгөчө көңүл жасалма интеллектке – жашоону сүрөттөө тилин өзгөрткөн жана эсептөөчү редукционизм тенденцияларын күчөткөн эпистемикалык ортомчу катары бурулат. Алгоритмдин чеги, жоопкерчиликти алгоритмдештирүүнүн мүмкүн эместиги жана жашоонун денелик жана тарыхый табияты талданат. Жыйынтыгында, ИИ шартында биофилософия методологиялык автономияга ээ, сынчыл ой жүгүртүүнү камсыз кылган зарыл дисциплина экендиги белгиленет.
Шилтемелер
Аристотель. О душе / пер. с древнегреч. — М. : Мысль, 1976. — 392 с.
Бекбоев А. А. Адам и Искусственный интеллект (в двух разделах). — Алматы : Дарын, 2024. — 350 с. — ISBN 978-9967-9361-6-4.
Бекбоев А. А. Искусственный интеллект как метафизика: философский подход // Международный журнал гуманитарных и естественных наук. — 2025. — № 7-1 (106). — С. 45–52.
Келлер Э. Ф. Чувство жизни: объясняя биологию. — М. : Логос, 2002. — 336 с.
Латур Б. Политика природы: как ввести науки в демократию. — СПб. : Изд-во Европейского университета, 2013. — 384 с.
Марков А. В. Рождение сложности: эволюционная биология сегодня. — М. : Corpus, 2010. — 528 с.
Моисеев Н. Н. Судьба цивилизации: путь разума. — М. : Языки русской культуры, 1998. — 320 с.
Пригожин И., Стенгерс И. Порядок из хаоса: новый диалог человека с природой. — М.: Прогресс, 1986. — 432 с.
Хоружий С. С. Антропологический поворот и проблемы биоэтики // Вопросы философии. — 2018. — № 6. — С. 15–27.
Юдин Б. Г. Биоэтика и трансформация образа человека // Человек. — 2019. — № 4. — С. 5–18.
Floridi L. The Fourth Revolution: How the Infosphere Is Reshaping Human Reality. — Oxford: Oxford University Press, 2014. — 256 p.
Kauffman S. At Home in the Universe: The Search for Laws of Self-Organization and Complexity. — Oxford : Oxford University Press, 1995. — 321 p.
