Жер көчкү процесстеринен жабыркап, деградацияланган жерлерди биорекультивациялоо: алгачкы тажрыйбалар жана натыйжалар
Ачкыч сөздөр:
Изменение климата, горные экосистемы, биорекультивация, оползни, деградация земель, агролесомелиорация, восстановление экосистем, Южный КыргызстанАннотация
Макалада Кыргызстандын түштүк региондорундагы жер көчкү процесстеринен жабыркап деградацияланган жерлерди биорекультивациялоонун илимий жана практикалык аспектилери каралат. Жер көчкүлөр жер ресурстарынын жоголушуна жана аймактардын экологиялык туруктуулугунун төмөндөшүнө алып келген негизги геологиялык коркунучтардын бири бойдон калууда. Агротокоймелиорация жана фиторекультивация технологияларын колдонуу менен бузулган эңкейиштерди калыбына келтирүү боюнча талаа изилдөөлөрүнүн жана тажрыйбалуу иштердин жыйынтыктары келтирилген. Дарак-бадал плантацияларын, чөп катмарын жана биологиялык препараттарды комплекстүү колдонуу топурак катмарын турукташтырууга, органикалык заттардын курамын көбөйтүүгө жана өсүмдүктөрдүн биомассасын калыбына келтирүүгө өбөлгө түзөрү көрсөтүлгөн. Жантайыңкы экосистемалардын туруктуулугун жогорулатууда инженердик жана биологиялык ыкмаларды айкалыштыруунун натыйжалуулугу негизделген.
Шилтемелер
Аккулов А.У. Оползни как индикатор деградации почвенного покрова. Уральск, 2021.
Аккулов А.У., Обдунов Э.А., Эрматова В.Б., Нурмаилова Ж.Т. Инновационные питомники. ОшГУ, 2025.
Аккулов А.У. Деградацияланган жерлерди биорекультивациялоодо агро-токой мелиорация иш-аракеттеринин натыйжалуулугу. (Өзгөн районунун Жалпак-Таш айыл өкмөтүндөгү “Курбу-Таш токой” долбоорун аткаруунун мисалында)). // Материалы международной научно-практической конференции “Сохранение экосистем Центральной Азии и устойчивое развитие: Принципы, Вызовы, Перспективы”. Известия Национальной академии наук Кыргызской Республики, Бишкек, 2024. №5. Стр.18-28.
Морозов А. Е., Залесов С. В., Капралов А. В. Пути рекультивации нарушенных в процессе нефтегазоразведки земель. М.: //Лесной вестник 3/2008. Стр.56.… //Лесной вестник, 2008, № 3, с. 56.
Эйтинген Г. Р. Лесоводство. М.: Госиздат с.-х. лит., 1953.
Баранов В. Г., Рогова Е. И., Шейхет А. М. Биорекультивация //Геоэкология, 2015, № 4, с. 3–15.
Крюков И. В. Биологические методы стабилизации склонов//Вестник геоэкологии, 2018, № 2, с. 45–52.
Алябьева Г. П., Чижиков В. А. Ризобактерии и сидераты//Вестник с.-х. науки, 2017, №5, с. 24–31.
Смычагин И. В. Сукцессионное восстановление//Почвоведение, 2019, № 7, с. 875–884.
Лысенко Т. А. Эффективность биорекультивации склонов в условиях Алтая. //География и природные ресурсы Сибири, 2021, № 3, с. 55–63.
Белюченко И.С.Методы рекультивации нарушенных земель //Экологический вестник Северного Кавказа, том 18,№3, Краснодар.2022. С.4–13. https://elibrary.ru/item.asp?id=37028504
Алиев И. Н., Воронина В. П., Хамарова З. Х. и др. «Лесная рекультивация техногенно-нарушенных земель в центральной части Северного Кавказа». //Лесное хозяйство: научно-практический журнал, 2022, № 4, стр. 50-57. DOI: 10.34736/FNC.2022.119.4.008.50-57. Ссылка: https://zhurnal.vfanc.ru/wp-content/uploads/2023/06/8-4-2022.pdf
Зайцев Е.В.,Толстых Н.Е.Достижения в области геосинтетических материалов// Сборник научных статей 4-й Всероссийской .научно-практической конференции молодых ученых. С. 138-141 https://elibrary.ru/item.asp?id=49189292
Лобойко В.Ф. , Есмагулова Б.Ж., Ткаченко Н.А. Фитоэкологическая оценка и лесомелиоративное картографирование песчаного массива «Кандагаш» Западно-Казахстанской области Республики Казахстан//Известия Нижневолжского агроуниверситетского комплекса, № 2 (46), 2017. Стр. 211-218.
