ГЕОЭКОЛОГИЯЛЫК МОНИТОРИНГ ЖАНА ТАБИГЫЙ ТОБОКЕЛДИКТЕРДИ БААЛОО ҮЧҮН СПУТНИКТИК СҮРӨТТӨРДҮ НЕЙРОТАРМАК ЫКМАЛАРЫ МЕНЕН ИШТЕТҮҮ
Ачкыч сөздөр:
нейросетевые методы, спутниковые изображения, геоэкологический мониторинг, природные риски, глубокое обучение, оползни, наводненияАннотация
Макалада геоэкологиялык мониторингде жана табигый тобокелдиктерди баалоодо колдонулган спутниктик сүрөттөрдү иштетүүнүн заманбап нейротармактык ыкмаларына обзор берилет. Терең үйрөнүү архитектураларынын негизги түрлөрү – конволюциялык нейрон тармактары, сегментациялык моделдер (U-Net, DeepLab), рекурренттик тармактар жана трансформерлер каралган. Бул ыкмалардын жер көчкү картографиялоодо, топурактын эрозиясын баалоодо, сел жана ташкындарды мониторингдөөгө, суу ресурстарынын сапатын аныктоодо мүмкүнчүлүктөрү көрсөтүлгөн. Эл аралык тажрыйба талданып, Кыргызстандын тоолуу райондорунда бул ыкмаларды колдонуу перспективалары белгиленген. Нейротармактык ыкмалардын артыкчылыктары жана чектөөлөрү, ошондой эле улуттук экологиялык мониторинг жана өзгөчө кырдаалдардын алдын алуу системасын өнүктүрүү үчүн келечектеги изилдөөлөрдүн багыттары сунушталган.
Шилтемелер
Khasanov S.; Juliev M.; Uzbekov U.; др. Landslides in Central Asia: a review... DOI: 10.2478/geosc-2021-0009.
Wang X.; Li X.; Ozturk U.; др. Atmospheric triggering conditions... DOI: 10.5194/nhess-21-2125-2021.
Saidaliyeva Z.; др. Adaptation to climate change... DOI: 10.1002/wcc.891.
Caleca F.; др. Regional-scale landslide risk assessment... DOI: 10.5194/nhess-24-13-2024.
Kattenborn T.; Leitloff J.; Schiefer F.; Hinz S. Review on CNN... DOI: 10.1016/j.isprsjprs.2020.12.010.
Li J.; др. A review of remote sensing image segmentation... DOI:10.1080/17538947.2023.2278277.
Wang R.; др. Transformers for Remote Sensing... DOI: 10.3390/s24113495.
Zhang Q.; др. Deep Learning for Exploring Landslides... DOI: 10.3390/rs16081344.
Bentivoglio R.; Isufi E.; Jonkman S. N.; Taormina R. Deep learning methods for flood mapping.DOI: 10.5194/hess-26-4345-2022.
Toma A.; др. Flooded area detection... DOI: 10.1080/22797254.2024.2351234.
Yang Z.; др. Exploring deep learning for landslide mapping... DOI: 10.13203/j.whugis20230401.
Aleissaee A. A.; др. Transformers in Remote Sensing... DOI: 10.3390/rs15071860.
Márquez-Grajales A.; др. Characterizing drought prediction... DOI: 10.1088/2752-5295/ad3f2c.
Poggi V.; др. Development of a regional probabilistic seismic hazard model... DOI: 10.5194/nhess-25-817-2025.
Scaini C.; др. A new regionally consistent exposure database... DOI: 10.5194/nhess-24-929-2024.
Chen H.; др. A landslide extraction method with channel attention... DOI: 10.1080/17538947.2022.2158720.
Gallear J. W.; др. Evaluation of ML approaches for drought monitoring... DOI: 10.5194/nhess-25-1521-2025.
