КЫЙНООЛОРГО КАРШЫ КҮРӨШҮҮНҮН ЭЛ АРАЛЫК СТАНДАРТТАРЫ ЖАНА АЛАРДЫ БОРБОРДУК АЗИЯ ӨЛКӨЛӨРҮНҮН МЫЙЗАМДАРЫНДА ИШКЕ АШЫРУУ
Ачкыч сөздөр:
пытки, международные стандарты, национальный превентивный механизм, ООН, Конвенция против пыток, ОБСЕ, уголовный процесс.Аннотация
Макалада кыйноолордун алдын алуу боюнча эл аралык милдеттенмелерге аналитикалык сереп (1984-жылдагы БУУнун Кыйноолорго каршы конвенциясы жана ага факультативдик протокол), ошондой эле Казакстандын, Кыргызстандын жана Өзбекстандын мыйзамдарындагы жана практикасындагы алардын имплементациясынын абалы берилген. Колдонуудагы улуттук механизмдер каралды (мис. нпм), ченемдерди аткаруу проблемалары, сот практикасы жана контролдоо. Аймактык мисалдар (БУУ, ЕККУ, «ЕККУ Академиясы») жана кыйноолор жөнүндө беренелердин салыштырма таблицасы (КК беренеси, санкциялар, мониторинг, аткаруу) келтирилген. Этикалык аспектилер өзүнчө талданды (ачыктык, кармалгандардын укуктары, адвокатка жетүү) жана практикалык сунуштар (УИАны күчөтүү, полицияларды окутуу, көз карандысыз көзөмөл, ачык статистика). Кыйноолорго каршы күрөшүүдөгү прогрессти баалоо үчүн ченемдерди киргизүүнүн натыйжалуулугунун (натыйжалуулугунун) негизги көрсөткүчтөрү (кыйноолор үчүн соттолгон даттануулардын, териштирүүлөрдүн, эркиндигинен ажыратуу жайларына баруулардын ж.б. саны) биринчи жолу түзүлгөн. Кыйноолор жөнүндө даттанууну кароо процессинин схемасы (схемасы) берилген.
Шилтемелер
Конвенция ООН против пыток 1984 г. // Режим доступа: https://www.lex.uz/acts/2655282.
Сборник «Соблюдение Кыргызской Республикой Обязательств по Правам Человека: Сборник Рекомендаций, Заключительных Замечаний и Решений Универсального Периодического Обзора (УПО) и Специальных Процедур Совета по Правам Человека ООН и Договорных органов» // Режим доступа: https://auca.kg/uploads/Tian%20Shan%20Policy%20Center/TSPC%20Publications/COMPENDIUM_RU_REVISED%20%20May%202012%20AUCA%20TSPC_May%209_rus1_copy1.pdf.
Доклад Рабочей группы по универсальному периодическому обзору Кыргызстана //Режим доступа: https://upr-info.org/sites/default/files/documents/2015-06/a_hrc_29_4_r.pdf.
Кыргызстан: Предупреждение пыток существенно подорвано новым законом, с тревогой заявил Верховный комиссар ООН по правам человека // Режим доступа: https://www.ohchr.org/ru/press-releases/2025/09/kyrgyzstan-torture-prevention-seriously-undermined-new-law-un-human-rights#:~:text=%.
Законодательство Узбекистана. Постановление Олий Мажлиса об УК (ст.235 УК) и создании НПМ // Режим доступа: https://ombudsman.uz/ru/docs/ombudsman-huzuridagi-milliy-preventiv-mexanizm-faoliyati-yana-da-kuchaytirildi-2#:~:text.
Amnesty International. Пресс-релиз «Обучающий проект о пытках…» (2020) // Режим доступа: https://www.amnesty.org/ru/latest/news/2020/04/amnesty-international-zapuskaet-obuchayushhij-proekt-o-pytkah-i-mehanizmah-ih-preduprezhdeniya-na-materialah-iz-vostochnoj-evropy-i-czentralnoj-azii/#:~:text=Amnesty%20International.
Национальный превентивнвый механизм по предупреждению пыток (официальное разъяснение) // портал gov.kz.
Мицкая Е.В., Космамбетова А.М., Альшуразова Р.А. О новой редакции ст.146 УК РК и ее соответствии Конвенции ООН против пыток и других жестоких, бесчеловечных и унижающих достоинство видов обращения и наказания // Вестник Института законодательства и правовой информации РК №1 (76), 2024. С.142-152.
UN OHCHR. Пресс-релиз «Кыргызстан: предупреждение пыток подорвано новым законом» (24.09.2025) // Режим доступа: https://www.ohchr.org/ru/press-releases/2025/09/kyrgyzstan-torture-prevention-seriously-undermined-new-law-un-human-rights#:~:text
