КОРЖИНСКИЙДИН АЛМУРУТУНУН МОРФОЛОГИЯЛЫК-БИОЛОГИЯЛЫК ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ ЖАНА АЛАРДЫН БИОЛОГИЯЛЫК АР ТҮРДҮҮЛҮКТҮ САКТООДОГУ МААНИСИ
Ачкыч сөздөр:
груша Коржинского, эндемик, морфология плодов, биология семян, охрана, биоразнообразиеАннотация
Коржинский алмуруту (Pyrus korshinskyi Litv.) – ар кандай деңгээлдеги Кызыл китептерге киргизилген Батыш Тянь-Шань жана Памир-Алайдагы жаңгак-мөмө токойлорунун сейрек кездешүүчү жана жоголуу коркунучунда турган эндемикалык түр. Кыргызстанда бул түр Чаткал жана Фергана кырка тоолорунда кездешет, ал жерде жаңгак-мөмө токойлорунда тобу менен же жалгыз дарактар түрүндө деңиз деңгээлинен 1200–2000 м бийиктикте өсөт. Бул изилдөө Коржинский алмурутунун мөмөлөрү менен уруктарынын морфологиялык жана биологиялык мүнөздөмөлөрүн изилдөөгө арналган. Изилдөөлөрдүн негизинде мөмөсүнүн орточо салмагы 47,30 ± 0,46 г, бийиктиги 4,04 ± 0,38 см, диаметри 4,58 ± 0,32 см экени аныкталды. Беш уялуу урук камерасында ар кандай сандагы уруктар пайда болот, алардын арасында толук өнүккөн, бош же өнүгүүсү толук эмес уруктар кездешет. Мөмөнүн массасынын таза уруктардын орточо чыгуусу 0,981 ± 0,11% түзөт. Алынган маалыматтар түрдүн урук өндүрүмдүүлүгүнүн деңгээлинин төмөндүгүн тастыктайт, жана in situ жана ex situ сактоо боюнча натыйжалуу чараларды иштеп чыгуу зарылдыгын шарттайт.
Шилтемелер
Конвенция о биологическом разнообразии [Электронный ресурс]. Режим доступа: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/biodiv.shtml
Закон Кыргызской Республики О присоединении Кыргызской Республики к Конвенции о биологическом разнообразии. [Электронный ресурс]. Режим доступа:https://cbd.minjust.gov.kg/4-612/edition/506801/ru (дата обращения: 18.03.2025)
Цели в области устойчивого развития [Электронный ресурс]. Режим доступа:https://www.un.org/sustainabledevelopment/sustainable-development-goals/(дата обращения:18.03.2025)
Булыгин Н.Е. Биологические основы дендрофенологии. //Учебное пособие по курсу «Дендрология» для студентов специальности 1512.Ленинград.-1982. 80 с.
IUCN Red List of Threatened Species. Pyrus korshinskyi. Режим доступа: https://www.iucnredlist.org/species/63482/12666591 (дата обращения: 18.03.2025)
Красная Книга древесных растений Средней Азии.-2009 Fauna & Flora International.–С.14-15.
Красная книга Кыргызской Республики. Второе издание. Бишкек, 2006. –С.132-133.
Grimshaw, J., Bayton, R. Pyrus korshinskyi // Trees and Shrubs Online. 2023. URL: https://www.treesandshrubsonline.org/articles/pyrus/pyrus-korshinskyi/ (accessed: 22.09.2025).
Lazkov, G. A. (2017). Drevesnye rasteniya Kyrgyzstana [Woody plants of Kyrgyzstan]. Bishkek. p. 230.
Contributors to Wikimedia projects. Груша. [Электронный ресурс]. Режим доступа:https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D1%83%D1%88%D0%B0 (дата обращения:18.03.2025)
Левина Р.Е. Морфология и экология плодов. Ленинград, Изд.НАУКА, 1987.160с
Фирсов Г. А., Волчанская А. В.,Яндовка Л. Ф. Морфобиологическая характеристика плодов и семян видов рода sorbus (rosaceae), интродуцированных в ботаническом саду Петра Великого//жур. Растительные ресурсы 2019, том 55, No 3, с. 377–388
Кенжебаев, С. К., Нурманбаев, М. Ж., Тургунбаев, К. Т., Керимкулова, Н. Т. Морфологическая и биологическая характеристика семян рябины персидской (Sorbus persica Hedl.). Вестник Кыргызского национального аграрного университета им. К.И. Скрябина, 20(4), 34–40.
